Hosto-konposta egiteko prozesua

Hosto-konposta udazkeneko hostoak airearen eta hezetasunaren presentzian deskonposatzen utziz egiten den konposta da. Horrek onddoen hazkundea sustatzen du; onddoek, beste organismo batzuekin batera (hala nola zizareekin, intsektuekin eta abarrekin), hildako hostoak elikagai-iturri gisa erabiltzen dituzte, eta, ondorioz, hostoak pixkanaka konpost ilun eta xehakorra bihurtzen dira.

Hosto-konpostaren prozesuak belarrik gabeko estalkia sortzen du urtebeteren ondoren, eta konposta bi urteren ondoren. Ikastetxeko lorategietan hosto-konposta erabiltzeak materia organikoa eta lurzoruaren biodibertsitatea handitzen laguntzen du. Lurzoruaren egitura hobetzen, hezetasuna atxikitzen eta landareei funtsezko elikagaiak ematen ere laguntzen du.

IKASKUNTZA-HELBURUAK

Hosto-konposta egiteko prozesuak ikasleei aukera ematen die:

• Deskonposizio-prozesua eta material naturalak denborarekin nola deskonposatzen diren ulertzea.
• Hosto-konpostak lurzoruaren osasunerako eta landareen hazkuntzarako dituen onurak aztertzea.
• Lorezaintzarako trebetasun praktikoak eta ingurumenarekiko kontzientzia garatzea.
• Hondakinen kudeaketa iraunkorra sustatzea, ikastetxeko eremuetako material organikoak berrerabiliz.

TESTUINGURU-INFORMAZIOA

• IRAKASGAIAK: Zientziak, Geografia, Herritartasun Globalerako Hezkuntza, Matematika, Alfabetatzea

• URTE-SASOIA: Udazkena edo neguaren hasiera, hostoak ugari daudenean

• AURREBALDINTZAK: Ikasgela edo ikastetxeko patioa

• BEHARREZKO PRESTAKETA: Identifikatu hosto-konposta egiteko itxiturarako kokapen egoki bat, ahal dela ikastetxeko lorategiko itzalpeko txoko batean. Utzi nahikoa leku itxituraren inguruan, jendeak hosto-pilaren barrualdea ikusi ahal izan dezan.

• BEHARREZKO DENBORA:
  – Hasierako prestaketa: ordubete inguru
  – Etengabeko mantentze-lanak: minimoak (aste gutxian behin egiaztatzea)
  – Hosto-konpostaren azken erabilera: 6–12 hilabeteren ondoren estalki gisa, eta 18–24 hilabeteren ondoren konpost gisa

BEHARREZKO MATERIALAK

• Alanbre- edo plastikozko sare nahikoa, paletak, egurrezko ziriak edo hostoak haizeak eraman ez ditzan itxitura egiteko egokia den edozein material.
• Tamaina egokia 1 metro inguruko zabalera eta 1 metroko altuera izan ohi da.
• Lorategiko arrastelua edo hosto-lehorgailua (aukerakoa)
• Segurtasunagatik, lorezaintzako eskularruak erabili behar dira
• Poltsa, ontzi eta/edo orga handiak, hostoak garraiatzeko beharrezkoak izan daitezkeenak
• Ureztagailua edo mahuka, eta hostoak heze mantentzeko ur eskuragarria
• Hosto-konpostaren edukiontzia identifikatzeko etiketak edo kartelak
• Neurtzeko makila edo erregela, hosto-pilaren altuera denboran zehar neurtzeko

Hosto-konposta egiteko prozesua — urratsez urrats

• 1. urratsa: Eraiki hosto-konpostaren edukiontzia
  • Eraiki itxitura sinple baina sendo bat, hostoei beren lekuan eusteko. Alanbre- edo plastikozko sareak ziri edo hesolekin eustea beharrezkoa izan daiteke.
  • Ziurtatu edukiontzia goialdetik irekita dagoela eta inguruan nahikoa leku dagoela airea zirkulatu ahal izateko.
• 2. urratsa: Bildu eta gehitu hostoak
  • Bildu hostoak ikastetxeko eremu egokietatik edo inguruko lekuetatik.
  • Jarri hostoak edukiontzian eta ez pilatu gehiegi, aireak zirkulatu ahal izateko.
  • Hostoak lehorrak badaude, bota ur pixka bat gainera deskonposizioa laguntzeko.
• 3. urratsa: Kontrolatu hosto-konposta
  • Neurtu hosto-pilaren altuera eta jarraitu denboran zehar neurketak egiten.
  • Behatu aldaketak eta bilatu onddoen eta animalia txikien zantzuak. Aztertu pilaren goiko zatia, bertan izaki txikirik bizi den ikusteko. Egin astiro eta kontu handiz, habitatak ahalik eta gutxien nahasten saiatuz.
  • Egiaztatu edukiontzia aste gutxian behin, hostoak heze mantentzen direla ziurtatzeko. Pila oso trinkotuta dagoela ematen badu, baliteke lorategiko sarde batekin nahasi behar izatea, airea eta ura pilaren zati guztietara irits daitezen.
  • Pila gehiegi txikitzen bada, gehitu hosto gehiago behar den heinean. Horrek pila heze mantentzen lagunduko du.
• 4. urratsa: Erabili hosto-konposta
  • 6–12 hilabeteren ondoren, hostoak partzialki deskonposatuta egongo dira; 18–24 hilabeteren ondoren, berriz, ia erabat konpostatuta egon beharko lukete, eta jatorrizko materialaren oso zati txikia baino ez da ikusiko.
  • Erabili hosto-konposta ikastetxeko lorategian, lurzoruaren osasuna hobetzeko eta behar den tokietan hezetasuna atxikitzeko.
• Prozesuaren aldaerak
  • Hau da, adibidez, belarra mozteko makina batekin, hostoak txikitzen badira, askoz azkarrago konpostatuko dira.
  • Kafe-hondarrak edo belarretik, ortigetatik, kontsoldatik edo algetatik lortutako landare-material berdea nahasteak ere konpostatze-prozesua bizkortuko du, eta, gainera, amaitutako konpostaren nitrogeno- eta beste elikagai batzuen kantitatea nabarmen handituko du.
  • Pinu-orratz pila bat hosto-konpost azidoago bihurtuko da, eta egokia izango da azidofiloak diren landareentzat.
  • Zuhaitzen haziak hosto-konpostan ernamuindu eta zuhaitz gazte bihur daitezke. Izan ere, asko atsegin dute: hosto usteldu eta hezeen geruza batek, leku heze, babestu eta itzaltsu batean, baso-zoruko bizitzatik oso desberdina ez den ingurunea eskaintzen die.

IRADOKIZUNA

Hosto-konpostak bere pisuaren % 500eraino ura atxiki dezake, eta, horri esker, lurzoru-egokitzaile bikaina da eremu lehorretarako.

Europako Batzordeak argitalpen hau ekoizteko ematen duen laguntzak ez du edukia onesten. Eduki honek egileen iritziak islatzen ditu bakarrik, eta Batzordeak ez du bere gain hartzen erantzukizunik edukiotan jasotako informazioa erabiltzeko moduaren gainean.