Eskualdeko informazioa: Lurzorua
Lotutako gaiak beste herrialde batzuetan
Lurzoruari buruzko istorioak
Lurzorua garatzea prozesu luzea da. Gure lurzoru asko azken Izotz Aroan eratu ziren, duela 10.000 urte baino gehiago. Hurrengo atalean, lurzoruen eraketari buruzko herrialde ezberdinetako istorio desberdinak kontatuko ditugu. Baina hau laburpen bat besterik ez da. Lurzoruaren eta haren eraketaren inguruko informazio gehiago “Lurzorua” gaian aurki daiteke.
AUSTRIA
Lurzoru alubialak lurzoru gazteak dira. Uholde errepikakorrak eta lurpeko uren mailaren gorabehera handiak dituzten ibai eta erreken inguruko paisaiak uholde-lautadak —hezeguneak— dira. Ibai edo errekastoen uholdeek eta ur-mailaren gorabeherek metaketa solidoak eta metaketa alubialak sortzen dituzte. Beraz, uholde-lautadako lurzoruen jatorrizko materialak sedimentuak dira, hau da, ur korronteek eta alubioi-material gazteek sortutako gordailuak (gehienak estratifikatuak eta sailkatuak). Hortaz, lurzoru alubialek geruza-egitura izaten dute; horixe da hainbat uholderen metakinen emaitza. Adin gaztea dutenez, lurzoru alubialak mantenugaiez ondo hornituta daude normalean.
Eremu alubialetan lurzoruaren garapenaren hasieran, lur alubial gordina deritzona sortzen da. Hasierako fase horretan, lurzoruak sakonera txikia du, eta humusaren horizontea ahula da oraindik. Ezaugarrien arabera, lurzoru alubialak hainbat motatakoak izan daitezke. Ibai oso gorabeheratsuetan, hala nola mendikoetan, lurzoru alubial gordinak geratzen dira. Biotopo urriak dira, baina naturaren kontserbaziorako balio handikoak.
ALEMANIA
Alemanian, laborantzarako lurrik emankorrena Magdeburgoko lautadan dago. Halle hiriaren ingurumarian, Turingiako arroan eta Koloniako badian ere oso lurzoru on eta emankorrak daude. Hauek lur beltza eta neurri batean lur paramarroia bezala ezagutzen dira.
“Lur beltza” (edo txernozema) lurzoru kareharri eta soltea (batez ere loess) eta klima kontinentala zegoen lekuan sortu zen, hau da, uda oso beroak eta lehorrak eta negu hotzak. Lur horretan, hazkunde handiko belarrez eta banakako zuhaitz-multzoz osatutako estepak sortu ziren. Udako lehortearen eta neguko hotzaren ondorioz, lurzoruko organismoek ezin izan zituzten erabat deskonposatu landare hilak; beraz, gero eta humus-geruza lodiagoa metatu zen. Baldintza horiek ziren nagusi duela 10.000 eta 6.000 urte bitarte Erdialdeko Europan. Ondoren, klima hezeago bihurtu zen, eta basoa nagusitu zen. Baso-landarediaren eraginpean, lur beltz batzuk lur paramarroi bihurtu ziren. Hortaz, Alemanian geratzen diren lurzoru beltzak izotz aroaren osteko aztarnak dira, eta, suntsitzen badira (zigilatzen baditugu, higatzen badira…) ezin dira leheneratu.
Lur beltz berezi bat Terra Preta da. Gizakiaren eraginez sortu zen; hain zuzen, lurzoruan landare-ikatzaren eta landare-hondakinen kantitate handiak sartu izanaren ondorioz. Hau Amazonas eskualdean gertatu zen, besteak beste, baina baita Asiako, Afrikako eta Europako zenbait tokitan ere. Gaur egun, lurzorua hobetzeko eta karbonoa bahitzeko egokitzat jotzen da terra preta.
Iturriak:
- Bavariako Eskualdeko Ingurumen Bulegoa (www.lfu.bayern.de/boden/erdausstellung/bodentypen/index.htm)
- Klett Verlag: Infoblatt Schwarzerde
- Terra Preta
Espainia
Espainiako lurzoruen aniztasuna Europako eta munduko garrantzitsuenetako bat da. Lurzoruen sailkapeneko subdibisio guztietatik gehientsuenak ageri dira ordezkatuta. Espainian, lurzoru zonalak lurzoru helduak izateagatik bereizten dira eta eremu bakoitzaren klima eta litologiaren arabera bereizten dira. Gaur egungo klima-eremuen adierazgarri diren lurzoru-motak ageri dira, hala nola klima hotzekoak (goi-mendia), penintsula hegoaldeko eta ekialdeko lurzoru idorrak eta erdi-idorrak. Iberiar penintsulako Atlantikoko, kontinenteko eta Mediterraneoko makroklima-mailako lurzoruetatik hasi eta Kanariar Uharteetako jatorri bolkanikoko lurzoruetaraino.
Lurzoruen eboluzio-maila kontuan hartuta, Espainian, lurzoruak gazteenetatik (Entisolak) eta garapen txikiagokoetatik (Intzeptisolak) hasi eta meteorizazio eta eboluzio fase berrietara iritsi direnetaraino (Ultisolak) ordezkatuta daude.
Gaur egun, Euskadi da baso-azalera gehien duen Espainiako Autonomia Erkidegoa, bere lurraldearen % 54 ordezkatuz. Nekazaritza-lurrak azalera osoaren % 20 dira, eta garrantzi handiagoa dute Arabako probintzian, % 45arekin.
Iturriak:
https://www.consumer.es/medio-ambiente/suelos-en-espana-una-gran-diversidad-en-peligro.html
https://www.euskadi.eus/informacion/suelo/web01-s2ing/es/
Herrialdeari buruzko informazio zehatza
