Konpostajearen oinarriak

Konpostajea garai batean bizirik egondako materialak —landare eta animalien jatorrikoak— humus edo konpost bihurtzea da. Materia organiko egonkorra da, iluna eta xehakorra, usain atseginekoa, eta lurzorua hobetzeko eta ongarritzeko erabilgarria.

Organismo deskonposatzaileek egiten dute lana: bakterioak, onddoak eta zizareak konposta sortzen laguntzen duten izaki bizidun ugarietako batzuk baino ez dira.

Konpostajerako baldintzek hezetasuna eta oxigenoa egotea ahalbidetu behar dute, eta material berde eta marroien nahasketa izan behar dute oinarri.

Material berdeak bigunak eta hezeak dira. Besteak beste, elikagai-hondarrak, frutak eta barazkiak, landare berde eta hostotsuak eta belar-ebakinak sartzen dira talde honetan. Hezetasuna eta mantenugai ugari ematen dituzte organismo deskonposatzaileak elikatzeko. Material berde gehiegi badago, konpost-pila hezea, lohitsua eta usain txarrekoa izango da, eta ez da behar bezala deskonposatuko.

Material marroien artean adar txikiak, egur-txirbilak, zerrautsa, udazkeneko hostoak, papera, kartoia, lastoa eta belarra daude. Material horiek bolumena eta egitura ematen diote konpost-pilari, airea barrutik igaro dadin. Material marroi gehiegi badago edo material horiek handiegiak badira, pila oso astiro deskonposatuko da.

Material desberdinak konpostatzeko metodo eraginkorrak:

Fruta- eta barazki-hondarrak, te-poltsak eta kafe-hondarrak	(1) Moztu materialak zati txikitan eta nahasi konpost-pilan material marroi ugarirekin. (2) Moztu materialak zati txikitan eta gehitu zizare-konpostagailu batera.
Janari prestatuak, haragia eta esnekiak	(1) Egin aurre-konpostajea Bokashi sistemaren bidez. Bokashiren bidez hartzitutako materialak zizare-konpostagailu batera eraman daitezke, konpost-pilan lurperatu edo lurrarekin nahasi eta airearekin deskonposatzen utzi. Materiala konpostatu arte, prozesua itxita eduki behar da, arratoiak eta bestelako karraskariak urruntzeko. (2) Nahasi elikagai-hondarrak material marroiekin, karraskarien aurkako konpostagailu batean.
Belar-ebakinak	(1) Erabili grasscycling teknika —ebakinak soropilean uztea— bildutako ebakinen kopurua murrizteko. (2) Zabaldu ebakinak lurrean eta utzi partzialki lehortzen. Hezetasunaren eta nitrogenoaren zati bat galduko dute, eta “berde” gutxiago eta “marroi” gehiago bihurtuko dira. Horrela, errazago konpostatu ahal izango dira konpost-pilan. (3) Zabaldu ebakinak lurrean eta nahasi material marroien kopuru berdinarekin. Saihestu belar hezea multzokatzea. Gehitu nahasketa konpost-pilara. Ureztatu beharrezkoa bada. Nahasi maiz, emaitza hobeak lortzeko. Mantendu pila estalita.
Lorategiko material nahasiak, hala nola belar txarrak, landare zaharrak eta heskai eta zuhaitzen ebakinak	Moztu zati txikitan eta gehitu konpost-pilara. Nahasi maiz eta ureztatu beharrezkoa bada. Mantendu pila estalita.
Udazkeneko hostoak.	(1) Bildu hostoak aire-zuloak dituen poltsa batean edo alanbre-sarez egindako egitura soil batean. Mantendu hostoak heze eta aireztatuta. Hostoei hosto-konposta sortzea bat edo bi urte kostatuko zaie. (2) Erabili udazkeneko hostoak material marroi gisa eta nahasi material berdeekin, hala nola belar-ebakin eta elikagai-hondarrekin, konposta egiteko.