Konpostaren erabilera

Landareak dauden lekuan, konposta behar da. Konpostak hainbeste erabilera ditu, ezen ez baituzu inoiz faltako “urre beltz” hau erabiltzeko modurik. Ikastetxeetan, konpostajea hezkuntza-tresna erakargarri eta motibatzailea izan daiteke, ikasleei jasangarritasuna, hondakinen kudeaketa eta ingurumenarekiko erantzukizuna irakasteko.

IKASKUNTZA-HELBURUAK

Konpostaren erabilerari buruzko ikaskuntza-jarduerak ikasleei aukera ematen die:

• Konpostaje-prozesua eta ingurumenarentzat dituen onurak ulertzea.
• Hondakinak kudeatzeko eta material organikoak birziklatzeko trebetasun praktikoak garatzea.
• Lurzoruaren osasunari buruz ikastea eta konpostak landareen hazkundea nola hobetzen duen ezagutzea.
• Talde-lana eta erantzukizuna sustatzea jarduera praktikoen bidez.

TESTUINGURU-INFORMAZIOA

• IKASGAIAK: Zientziak, geografia, herritartasun globalerako hezkuntza, matematika, artea

• EGOKIA: Lehen Hezkuntzako ikasle guztientzat, bereziki 3. mailatik 6. mailara bitartekoentzat; kanpoko espaziorako edo lorezaintza-proiektuetarako sarbidea duten ikastetxeentzat; eta hondakinak murriztu eta ingurumen-erantzukizuna irakatsi nahi duten ikastetxeentzat.

• BEHARREZKO AURREBALDINTZAK: Kanpoko espazio bat, hala nola eskola-lorategia edo patioa, konpostagailua edo konpost-pila jartzeko; gune itzaltsu bat, konposta fresko eta heze mantentzeko; eta ur-iturri baterako sarbidea, konpostaren hezetasun-mailak mantentzeko.

• BEHARREZKO DENBORA:
  – Hasierako prestaketa: 1-2 ordu konpostagailua instalatzeko edo konpost-pila prestatzeko.
  – Etengabeko mantentzea: Astean 10-15 minutu, konposta nahasteko eta material berriak gehitzeko.
  – Hazkundearen behaketa: Hiruhileko bakoitzean 30-60 minutu, konpostajearen aurrerapenaren eta landareen hazkundearen jarraipena egiteko.

BEHARREZKO MATERIALAK

• Konpostatzeko hondakin organikoak —fruta- eta barazki-hondarrak, papera eta lorategiko hondakinak—
• Konpostagailu bat edo konpostaje-gune bat; konposta nahasteko pala edo lorategiko sardea
• Ureztagailu bat, konposta heze mantentzeko
• Termometroa —aukerakoa, tenperatura kontrolatzeko—
• Eskularruak eta segurtasun-ekipamendua

Prestaketa

1. Prestatu konpostagailua: Aukeratu ondo aireztatutako kanpoko gune bat konpostajea egiteko. Konpostagailu bat erabiltzen baduzu, ziurtatu tapa duela animaliak sar ez daitezen.
2. Bildu materialak: Bildu material organiko “berdeen” —fruta-hondarrak, barazki-azalak eta belarra— eta “marroien” —papera, material zurezkoa, hostoak eta kartoia— nahasketa bat.
3. Sortu sistema bat: Zehaztu egun batzuk ikasleek materialak gehitzeko eta konposta nahasteko. Ikasgelan edo bazkalorduko jarduera gisa egin daiteke.

Ikasgelako zereginak

1. Konpostagarriak biltzea: Ikasleek etxetik elikagai-hondarrak ekar ditzakete —aldez aurretik baimena eskatuta— edo ikastetxeko sukaldetik, langileen gelatik edo ikasgeletatik hondakinak bil ditzakete.
2. Sailkapena eta geruzaka jartzea: Irakatsi ikasleei materialak konpostean geruzaka jartzen, nitrogenotan aberatsak diren material “berdeen” eta karbonotan aberatsak diren material “marroien” arteko oreka azalduz.
3. Jarraipena eta nahastea: Nahasi konposta aldizka pala batekin, aireztatzeko eta deskonposizioa bizkortzeko.
4. Lorezaintza: Konposta prest dagoenean, erabili eskola-lorategian lurzorua aberasteko eta barazkiak, loreak edo zuhaixkak landatzeko.

Lur-estalkia

Bahetu gabeko konpost lodia lur-estalkirako material bikaina da. Jarri 5-10 cm inguruko lur-estalkia urteko landaketen, zuhaitzen eta zuhaixken inguruan, baita agerian dauden maldetan ere. Horrek higadura saihesten, belar txarrak itotzen, lurzorua heze mantentzen eta mantenugaiak pixkanaka askatzen laguntzen du. Kontuan izan lur-estalkia jarri aurretik belar txar iraunkorrak —txikori-belarrak, mingain-belarrak, huntza-belarrak, grama, asunak eta abar— atera behar dituzula; bestela, lur-estalkiaren artetik haziko dira. Urteko landareen eremuetan, konposta lurzoruan sar daiteke landatu aurretik, denboraldi berrirako lurzoruaren zuzenketa gisa.

Gain-ongarritzea

Gaur egun, konposta ohiko moduan erabiltzen da soropilen mantentze-lanetarako eta, eskala handiagoan, kirol-zelaiak bezalako eremuetan. Konposteko burdina funtsezko elementua da, soropilari itxura berde eta osasuntsua ematen laguntzen baitio. Konposta belarretan erabiltzen baduzu, lehenik eta behin konpost heldua bahetu behar da zati lodiak kentzeko. Horretarako, erabili 1 cm-tik beherako zuloak dituen bahe bat. Ondoren, zabaldu 1 cm-ko konpost finaren geruza soropilaren gainean udaberrian, belarraren hazkundea sustatzeko. Gehienez 2 cm-ko konposta arrastelatzea ere eraginkorra da, soropila aireztatu edo lur-zilindro txikiak ateraz aireztatu ondoren.

Landaketarako lurzoruaren zuzenketa

Konpostak lurzoruaren egitura eta emankortasuna hobetzen ditu, eta ura eta mantenugaiak atxikitzeko gaitasuna handitzen du. Landatu aurretik konposta lurzoruarekin nahasteak lurzoru mota guztiak hobetzen ditu eta landareen hazkundea sustatzen du. Konposta lore-oheetan, baratzeetan, zuhaitzak eta zuhaixkak landatzeko eta soropil-eremu berriak sortzeko erabil daiteke.

Lorontzietarako edo haziak ereiteko nahasketa

Bahetutako konpostak —1 cm-tik beherako partikulekin— eta ondo heldutakoak ezin hobeak dira lorontzietarako lurra edo hazitegietarako nahasketak prestatzeko. Konpostaren heren bat eta lurraren bi heren nahastuz, lorontzietarako nahasketa ezin hobea lortzen da. Konpostaren erdia eta harearen erdia nahastea ezin hobea da hazitegietarako nahasketa sortzeko.

Konpost-tea

Konpost-tea konposta erabiltzeko modu bikaina da. Prestatzeko, sartu konpost pixka bat jutezko edo plastikozko zaku ehundu batean eta utzi uretan beratzen 2-3 egunez. Konpost-tea mikromantenugaietan aberatsa da eta lurzoruko bizitza berreskuratu eta indarberritzen duten mikroorganismo ugari ditu. Batzuek konpost-tea ere erabiltzen dute landareen gaixotasunei aurre egiteko ihinztadura gisa. “Te” hori erabil daiteke bai barruko landareak bai lorategiko landareak ureztatzeko.

IDEIA

Konpostaje-prozesua bizkortzeko, moztu hondakin-zati handiak zati txikiagoetan. Horrek kontaktu-azalera handitzen du eta materialak azkarrago deskonposatzen laguntzen du. Mantendu material berdeen eta marroien arteko oreka egokia; bietako baten gehiegizko kopuruak deskonposizioa moteldu dezake.

Europako Batzordeak argitalpen hau ekoizteko ematen duen laguntzak ez du edukia onesten. Eduki honek egileen iritziak islatzen ditu bakarrik, eta Batzordeak ez du bere gain hartzen erantzukizunik edukiotan jasotako informazioa erabiltzeko moduaren gainean.